Irak

Ziemie obecnego Iraku były zamieszkiwane od czasów paleolitu, a Mezopotamia - obszar między Tygrysem a Eufratem - stanowiła kolebkę jednej z najstarszych cywilizacji. W starożytności na tych terenach istniały dwa potężne państwa: Asyria i Babilonia,' które stworzyły wysoko rozwinięte kultury. W 612 roku p.n.e. Babilończycy zjednoczyli całą Mezopotamię, pokonując Asyryjczyków, a następnie ulegli Persom (538 r. p.n.e.). Ich cywilizacja upad ła w wyniku podboju przez Ale ksandra Wielkiego, a następnie przez Rzymian. W połowie VII wieku ziemie obecnego Iraku podbili Arabowie, a Bagdad stał się stolicą kalifatu Abbasydów w latach 750-1258, a także centrum gospodarczym i kulturalnym świata arabskiego. Arabowie zislamizowali kraj. Kres panowaniu kalifów abbasydzkich położył najazd Mongołów w roku 1258, którzy złupili i spustoszyli kraj, nie oszczędzając Bagdadu. W roku 1638 państwo zajęli Turcy osmańscy i włączyli do swego imperium, władając tymi ziemiami aż do I wojny światowej. Między XVI a XVIII wiekiem nastąpił upadek gospodarczy i kulturalny, na skutek wojen, jakie władcy tureccy toczyli z Persją. Od wieku XVII krajem zaczęli interesować się Brytyjczycy, badając możliwości ulokowania swego kapitału i uzależnienia gospodarczego Iraku od siebie. Na przełomie XIX i XX wieku rywalizację o wpływy wygrali Niemcy, m.in. wraz z uzyskaniem koncesji na budowę bagdadzkiej linii kolei żelaznej. W czasie I wojny światowej Irak został zajęty przez wojska brytyjskie jako kraj o sympatiach i wpływach niemieckich, a po I wojnie światowej stał się terytorium mandatowym Wielkiej Brytanii z ramienia Ligi Narodów, która powzięła takie postanowienie na konferencji państw ententy w roku 1920 w San Remo i w Sevres. Wywołało to niezadowolenie obywateli Iraku, którzy wzniecili powstanie przeciwko Wielkiej Brytanii, bezwzględnie stłumione. W 1921 roku Wielka Brytania ustanowiła pod swoim protektoratem monarchię konstytucyjną z emirem Fajsalem z dynastii Haszymidów na czele. Faktyczne rządy sprawował jednak wysoki komisarz Brytyjczyk. Mimo iż w roku 1932 Irak uzyskał pełną niepodległość, to Brytyjczycy zachowali tam swoje wpływy wynikające z układu z 1930 roku, m.in. bazy lotnicze i możliwość swobodnego poruszania się wojsk brytyjskich po irackim terytorium w wypadku wojny. W latach trzydziestych, a zwłaszcza podczas II wojny światowej Kurdowie, naród zamieszkujący jedną z krain geograficznych Iraku, Kurdystan, zaczęli się domagać autonomii, wzniecając powstania. W roku 1958 doszło do przewrotu wojskowego, w wyniku którego została obalona monarchia. Na czele rządu stanął generał Kasim, który obiecał w tymczasowej konstytucji przyznanie Kurdom autonomii (obietnice nie zostały dotrzymane). Ustanowiono wówczas republikę i rozpoczęto systematyczną modernizację kraju. W roku 1975 rozwiązano wszystkie partie i utworzono jedyną Partię Odrodzenia Narodowego, a od 1979 roku władzę z jej ramienia sprawuje Saddam Husajn, który wprowadził rządy dyktatorskie. W roku 1980 doszło do konfliktu zbrojnego z Iranem w wyniku sporu między oboma państwami o kontrolę nad szlakiem wodnym w miejscu połączenia się Tygrysu i Eufratu, czyli nad Szatt al-Arab. Wojna ciągnęła się osiem lat, tzn. do roku 1988. Oprócz zniszczeń i ofiar oraz ogromnego zadłużenia kraju nie przyniosła Irakowi żadnych korzyści. W roku 1990 Saddam Husajn napadł na Kuwejt, chcąc przejąć kontrolę nad bogatymi polami naftowymi. Agresja spotkała się z potępieniem międzynarodowym. Irak mimo ostrzeżeń ONZ nie wycofał się z Kuwejtu. Doszło do interwencji zbrojnej międzynarodowych sił pod egidą ONZ, dowodzonych przez Stany Zjednoczone. W wyniku działań wojennych wojska irackie zostały wyparte z Kuwejtu. Wojna oraz prześladowania ludności kurdyjskiej i szyitów (ugrupowań muzułmańskich pozostających w opozycji do rządzących sunnitów) spowodowały nałożenie przez państwa zachodnie surowych sankcji ekonomicznych i ustanowienie stref ochronnych. Po wojnie nad Zatoką Perską i kapitulacji pod wpływem presji międzynarodowej Irak formalnie zgodził się na autonomię dla Kurdów.